تاریخ و جغرافیای منطقه

شهرِبابک

حدود جغرافیایی

شهربابک از نظر موقعیت جغرافیایی، از شمال به استان یزد، از مشرق به شهرستان رفسنجان، از جنوب به شهرستان سیرجان و از مغرب به استان فارس محدود می شود. شهرستان شهربابک با مساحت 13531 کیلومتر مربع در شمال غربی استان کرمان واقع شده و فاصله مرکز شهرستان تا مرکز استان 240 کیلومتر می باشد و ارتفاع آن از سطح دریا، 905 متر است. بلندترین کوه آن، مدوار، با ارتفاع 3600 متر می باشد.
به علت رشته کوههای اطراف ، شهربابک آب و هوایی نسبتاً معتدل و زمستانهای سردی دارد. معمولاً حداقل دما 17- و حداکثر 35 درجه سانتی گراد است.

راههای ارتباطی شهربابک

شهربابک در مسیر جاده ترانزیت تهران – بندرعباس قرار دارد . فاصله شهربابک به ترتیب تا کرمان ۲۴۰کیومتر تا یزد ۲۴۰کیلومتر تا سیرجان ۱۰۰ کیلومتر تا انار ۱۰۰کیلومتر تا بندر عباس ۴۱۴ کیلومتر و تا تهران ۹۲۰کیلومتر می باشد. فاصله شهربابک از مسیر جاده هرات تا اصفهان ۵۰۸ کیلومتر، تا شیراز ۴۰۸ کیلومتر، تا هرات ۷۵ کیلومتر می باشد. این مسیر که همان مسیر تاریخی شهربابک می باشد فاصله استان کرمان را به شیراز و اصفهان کوتاهتر نموده و بدلیل اینکه از مسیر روستا های سر سبز و مزارع و باغات متعدد می گذرد وگردنه و جاده کوهستانی چندانی ندارد مورد توجه مسافران و شرکتها حمل ونقل قرار گرفته . این جاده که در واقع همان جاده تاریخی دوره ساسانی ( اصطخر – شهربابک ) بوده که در زمـــان قاجـــار بــه علــت نا امنی و حمله راهزنان از رونق افتاده بود اما هم اکنون با احداث بزرگراه شیراز – اصفهان این جاده رونق افزونی پیدا کرده.

ارتباط هوایی

شهرستان شهربابک در حال حاضر فرودگاه ندارد وبرای سفرهای هوایی از فرودگاه سیرجان که در فاصله ۹۰ کیلومتری شهربابک قرار دارد استفاده میشود.

ارتباط ریلی

عبور راه آهن محور طلایی بندر عباس – تهران از فاصله ۵۰ کیلومتری شهرستان شهربابک در ایستگاه خاتون آباد ارتباط ریلی این شهرستان را با تمام نقاط ایران برقرار ساخته است . هم اکنون این ایستگاه قابلیت جابجایی مسافر را  برای شهرهای تهران، بندر عباس، اصفهان، مشهد و یزد را دارا می باشد.

جمعیت

جمعیت شهرستان شهربابک در حدود ۱۰۳ هزار نفر می باشد.

غذاهای بومی

در شهربابک دو غذای بومی عمده و معروف بوده و عمومیت داشته است. یکی “آب گرمو” که همان اشکنه هست و دیگری “کشک کله جوش”.

درختان بومی

در باغهای شهربابک درختان بسیاری کاشته و پرورش داده می شود. اما دو نوع درخت جنبه عمومی داشته و در بیرون از باغها بر لب جویها و میان کشتزارها کاشته می شود که مصرف آن برای عموم آزاد است. یکی درخت توت و دیگری درخت سنجد. در واقع توت از نظر اقتصادی در سالهای سخت گرسنگی و تنگدستی برای فقرا در فرهنگ شهربابک، نقش اساسی داشته است و حتی آن را برای آذوقه زمستان خود، خشک و انبار می کرده اند.

حیوانات منطقه شهربابک

این منطقه زیستگاه حیوانات اهلی و وحشی بسیاری بوده است که امروزه کمتر از آنها دیده می شود. حیوانات وحشی مانند آهو، خرگوش، روباه، گرگ، گورخر، پلنگ،؛ موش صحرایی، کفتار، گراز، لاک پشت، جوجه تیغی، مار، بزمچک که از گله های آهو و گورخر قدیم اثری بر جای نمانده و بندرت در دشتها می توان آنها را یافت. حیوانات اهلی این منطقه بیشتر گوسفند و گاو و شتر بوده است. پرندگانی که دئر کشتزارها و باغها و بیابانهای اطراف میزیسته اند عبارت بودند از کبک، عقاب، آهوبره، لاشخور، شترمرغ، چگور، سینه سیاه و شاهین، کلاغ، جغد، گنجشک (در زبان محلی چغوت)، قمارسبز، بلبل،قودی و ترنشک و شانه به سر. همچنین دشتهای اطراف شهربابک یکی از زیستگاه های اصلی پرنده ای کمیاب به نام “زاغ بور” است.

سوغات شهربابک

لبنیات شهربابک از جمله ماست، پنیر، کشک، اسپار و ترف که همان قره قروت است،‌ سوغات اصلی شهربابک محسوب می شود. همچنین گیاه آلاله منطقه شهربابک بسیار معطر و معروف است. همچنین شهربابک نان محلی معروفی به نام نان کرنون دارد که ثبت ملی شده است. شهربابکی مهارت خاصی در پخت دوشاب که همان شیره انگور است دارند و هنوز آن را به شیوه کاملاً سنتی تهیه می کنند.

صنایع دستی

از جمله دست ساخته های هنرمندان شهربابک، جواهرات با نگین فیروزه ناب منطقه شهربابک است. همچنین قالیچه دستباف شهربابک از قدیم شهره خاص و عام بوده است. همچنین مواردی چون گلیم بافی و نمد مالی هم در شهربابک رایج بوده است که تقریباً رو به فراموشی گذاشته است. در حال حاضر سبدبافی در میمند هنوز رایج است. مفشو که در زبان محلی شهربابک به آن “دولو” می گویند نمونه ای دیگر از صنایع دستی این شهرستان است.

 هنر

در منابع و متون تاریخی نوشته اند که آب و هوای شهربابک، خط شکسته تربیت می کند. لذا بسیاری از شهربابکی ها دارای خط خوش نستعلیق اند.

قدمت تاریخی

هر چند در مورد سابقه تاریخی شهربابک و قدمت بنای آن باید گفت که تا قبل از حدود سال 210 میلادی و پیش از روزگار ساسانی، اطلاع چندانی در دست نیست اما آثاری وجود دارد که عمران و آبادانی این ولایت را به قبل از ساسانیان میرساند. از جمله روستای میمند ، معبد اوستا در کوه پیش اوستا و اتشکده آذربغ در کهتوکرها و …ولی آنچه مسلم است باید روزگار قدرت و شهرت این شهر را به دوران ساسانی و از هنگام به قدرت رسیدن بابک بوسیله اردوان که او را به حکومت شهربابک منسوب کرد، نسبت داد. بنابراین از حدود سنه 190 میلادی، بابک به تجدید بنای شهربابک پرداخت. در هر حال در روزگار ساسانیان، چنانچه از بررسی تاریخ به دست می آید، شهربابک شهری قابل توجه و منطقه ای در خور ملاحظه ی حکومتها بوده است.

نام وجه تسمیه

آنچنان که گفته شد، چون حکومت شهربابک به بابک سپرده شد و وی به آبادانی آن همت گماشت، نام خود را بر آن نهاد و “شهرِبابک ” خوانده شد که امروزه بسیاری از مورخین و محققان این نکته را تأیید می کنند.

منبع:
تاریخ و فرهنگ شهربابک از منصور عزیزی
شهربابک سرزمین فیروزه از زهرا حسینی